Bir Arjantinlinin evine misafir olduğunuzda, mutlaka bir köşede Meryem Ana heykeli ya da haç görürsünüz. Hele ki sohbet Papa Francisco’ya geldiğinde, gözlerindeki gururu anlatamam. “Bizim Papa’mız” derler, sanki aileden biri gibi. İşte bu samimiyet, Arjantin’de dinin sadece bir inanç değil, hayatın tam içinde olduğunu gösteriyor. Bu ülke, Katolik dünyasının en önemli figürlerinden birine ev sahipliği yapmış bir ulus. Papa Francisco’nun Arjantinli olması, buradaki dini yaşama ayrı bir anlam katıyor. Gelin, tango ve şarapla anılan bu topraklarda inancın izini sürelim.
PAPA FRANCISCO’NUN ARJANTİN’DEKİ İZLERİ
Jorge Mario Bergoglio, yani bugünkü adıyla Papa Francisco, 1936’da Buenos Aires’te dünyaya gelmiş. İtalyan göçmeni bir ailenin çocuğu olarak şehrin Flores semtinde büyümüş. Gençliğinde kimya teknisyeni olarak çalıştıktan sonra rahiplik yolunu seçmiş. Buenos Aires’te başpiskoposluk yaptığı dönemde özellikle fakir mahallelere yakınlığıyla tanınmış. Metroyla gezer, toplu taşıma kullanır, sade yaşamıyla halkın kalbini kazanırmış. 2013’te papa seçildiğinde Arjantin’de sokaklar dolup taşmış, insanlar meydanlarda kutlama yapmış. Bugün hâlâ Buenos Aires’teki eski kilisesi San José de Flores’e gidip onun vaftiz kaydını görebilirsiniz. Papa’nın evi müze haline getirilmiş, ziyaretçiler akın ediyor. Onun “merhamet” vurgusu, Arjantinlilerin dini anlayışıyla da örtüşüyor.
ARJANTİN’DE KATOLİKLİĞİN TARİHİ
Katoliklik, Arjantin topraklarına 16. yüzyılda İspanyol sömürgecilerle gelmiş. Misyonerler, yerli halkı Hıristiyanlaştırmak için yoğun çaba harcamış. Cizvitler, özellikle kuzeydoğuda kurdukları misyonerlik kasabalarıyla ünlü. Bu kasabalar, bugün UNESCO Dünya Mirası listesinde. 19. yüzyılda bağımsızlık sonrası kilise-devlet ilişkileri inişli çıkışlı olmuş. 1853 Anayasası, Katolikliğe özel bir statü vermiş, devlet kiliseyi desteklemiş. 20. yüzyılda Perón döneminde kiliseyle ilişkiler gerginleşse de halkın dindarlığı hep sürmüş. Bugün Arjantin nüfusunun yaklaşık %70’i kendini Katolik olarak tanımlıyor. Ancak düzenli kiliseye gidenlerin oranı %20-25 civarında, bu da Latin Amerika ortalamasına yakın.
DİNİ FESTİVALLER VE GELENEKLER
Arjantin’de dini festivaller, halkın coşkusunu yansıtan renkli etkinlikler. En önemlisi hiç şüphesiz Lujan Meryem Ana Günü, 8 Aralık’ta kutlanıyor. Buenos Aires’e 70 km uzaklıktaki Lujan Bazilikası, ülkenin en kutsal mekanlarından. Her yıl milyonlarca hacı, Meryem Ana’ya şükranlarını sunmak için buraya akın ediyor. Bir kısmı yüzlerce kilometreyi yürüyerek geliyor, bu gerçekten etkileyici bir manzara. Noel’de aileler bir araya gelir, 24 Aralık akşamı geç saatlere kadar yemek yenir, hediyeleşilir. Paskalya’da ise özellikle kuzeybatıdaki Quebrada de Humahuaca’da dini törenler ve geçitler düzenlenir. Ayrıca San Cayetano, işsizlerin ve ekmeğin azizi olarak bilinir; her 7 Ağustos’ta binlerce kişi Buenos Aires’teki kilisesine akın edip iş ve rızık diler. Mum yakmak, adak adamak çok yaygın; bir mum ortalama 50-100 Arjantin pesosu (yaklaşık 0,2-0,4 dolar), tabii bu fiyatlar dövize göre değişiyor.
GÜNLÜK HAYATTA DİNİN YERİ
Arjantinliler için din, haftada bir gün değil, hayatın her anında. Vaftiz, ilk komünyon ve evlilik gibi ayinler hâlâ neredeyse her ailede yapılıyor. Evlerde Meryem Ana heykeli, haç ya da dini resimler görmek çok normal. Düğünlerde kilise töreni hâlâ popüler, çiftlerin büyük kısmı düğünü kilisede yapmayı tercih ediyor. Okullarda din dersi seçmeli olarak veriliyor, çoğu öğrenci Katolik eğitimi alıyor. Ama genç nesilde dindarlık azalıyor, daha çok kültürel bir kimlik olarak görülüyor. Buna karşın, büyük felaketlerde, ekonomik krizlerde kiliselere akın edilmesi dikkat çekici. İnsanlar zor zamanlarda inanca sığınıyor. Sokaklarda, otobüslerde, dükkanlarda dini semboller görmek mümkün; taksi şoförünün dikiz aynasında asılı bir tespih sık rastlanan bir manzara.
DİĞER İNANÇLAR VE LAİKLİK TARTIŞMALARI
Arjantin çok kültürlü yapısıyla sadece Katoliklerden ibaret değil. Son yıllarda Protestanlık, özellikle evangelik kiliseler hızla büyüyor. Nüfusun yaklaşık %10-15’i evangelik, bu oran sürekli artıyor. Ayrıca Buenos Aires, Latin Amerika’nın en büyük Yahudi topluluklarından birine ev sahipliği yapıyor, yaklaşık 200 bin Yahudi yaşıyor. Ortadoğu göçmenlerinin etkisiyle Müslümanlar da var, sayıları 500 bin civarında. Arjantin anayasası laik, ancak Katolik kilisesine ayrıcalıklar tanınıyor. Devlet başkanı yemin töreninde İncil’e el basıyor, ordu birliklerinde rahip bulunuyor. Arjantin Rehberi içerik ekibinin derlediği bilgilere göre, son yıllarda kürtaj yasası gibi konularda kilise-devlet gerilimi yaşanıyor, ama halkın çoğunluğu laiklikten yana.
KİLİSELER VE HAC MEKANLARI
Arjantin, görkemli kiliseleriyle de ziyaretçileri büyülüyor. Buenos Aires’teki Metropolitan Katedrali, şehrin kalbinde yer alıyor ve Papa Francisco’nun piskoposluk yaptığı yer. İçinde San Martin’in türbesi var, bu yüzden milli kahramanlarla dini semboller iç içe. Lujan Bazilikası, Neo-Gotik mimarisiyle göz kamaştırıyor, içinde Meryem Ana’nın orijinal heykeli bulunuyor. Córdoba’daki Cizvit Yapıları, tarihi misyonerlik dönemine ışık tutuyor. Kuzeyde Salta’daki San Francisco Kilisesi, barok mimarisiyle ünlü. Bu kiliseleri ziyaret etmek genelde ücretsiz, ama bağış kutusuna bir miktar bırakmak iyi bir davranış. Rehberli turlar ortalama 10-20 dolar arasında değişiyor. Hac ziyaretleri için en yoğun dönem Aralık ve Nisan ayları.
PAPA FRANCISCO’NUN ETKİSİ VE TOPLUMSAL MESAJLARI
Papa Francisco’nun Arjantinli olması, buradaki Katolikler için büyük bir gurur kaynağı. Onun yoksullara, göçmenlere ve çevreye duyarlı mesajları Arjantin’de yankı buluyor. Laudato Si adlı çevre ansiklopedisi, ülkedeki çevre hareketlerini de etkilemiş. Papa’nın Arjantin ziyaretleri büyük coşkuyla karşılanıyor, meydanlar dolup taşıyor. Gençler arasında da popüler, çünkü samimi ve sade duruşu takdir ediliyor. Onun “merhamet yılı” ilan etmesi, Arjantin’deki kiliselerde özel etkinliklerle kutlanmış. Papa’nın eski kilisesi San José de Flores’e gidip onun vaftiz kuyusunu görmek isteyenler sıra oluyor. Bu ziyaretler, Arjantin’de dini turizmi de canlandırıyor.
DİNİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTU
Dini kurumlar Arjantin’de sadece manevi değil, sosyal alanda da aktif. Kiliselere bağlı okullar, hastaneler, aşevleri yaygın. Caritas gibi yardım kuruluşları, ekonomik kriz dönemlerinde halkın yardımına koşuyor. Dini bayramlarda alışveriş artıyor, hediyelik eşya satışları patlıyor. Lujan Bazilikası çevresinde yüzlerce dükkan, hacılara hitap ediyor. Dini yayınlar, kitaplar, rozetler, tespihler satılıyor. Bu sektörde binlerce kişi çalışıyor. Ayrıca dini müzik, özellikle folklore karışımı ezgiler popüler. Noel’de sokaklarda ilahiler söyleniyor, albüm satışları artıyor.
Arjantin’de din, sokakta yürürken karşınıza çıkan bir Meryem Ana heykelciğinden, bir taksi şoförünün duasına kadar her yerde. Bu ülke, Papa Francisco’nun mütevazı kişiliğinde vücut bulan bir inanç zenginliği sunuyor. Katolikliğin köklü gelenekleri, diğer inançlarla iç içe geçmiş, rengarenk bir mozaik oluşturmuş. İster Lujan’da hacı olun, ister Buenos Aires’te bir kilisede mum yakın; Arjantin’de inanç, size her zaman samimi bir el sıkışı gibi gelecek.